विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस 2023 | World Environmental Health Day: तिथि, इतिहास, महत्व संपूर्ण माहिती मराठी

World Environmental Health Day 2023: Date, History, Importance Full Information in  Marathi | विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस 2023 तिथि, इतिहास, महत्व संपूर्ण माहिती मराठी | विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस निबंध मराठी | Essay on World Environmental Health Day in Marathi | जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन 2023 | World Environmental Health Day: Preserving Our Planet for Future Generations | विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस: भविष्यातील पिढ्यांसाठी आपला ग्रह जतन करणे

विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस हा एक जागतिक उपक्रम आहे जो आपल्या ग्रहावरील सर्व सजीवांच्या कल्याणासाठी निरोगी वातावरण राखण्याचे महत्त्व अधोरेखित करतो. दरवर्षी 26 सप्टेंबर रोजी साजरा केला जातो, हा दिवस आपल्या जीवनात पर्यावरणीय आरोग्याच्या महत्त्वपूर्ण भूमिकेची आठवण करून देतो. हे व्यक्ती, समुदाय आणि राष्ट्रांना वर्तमान आणि भविष्यातील पिढ्यांसाठी पर्यावरणाचे संरक्षण आणि सुधारणा करण्यासाठी कृती करण्यास प्रोत्साहित करते. या निबंधात, आपण जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिनाचे महत्त्व, त्याचा इतिहास, आपल्या पर्यावरणासमोरील आव्हाने आणि आपल्या ग्रहाचे रक्षण करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सामूहिक प्रयत्नांचा शोध घेऊ.

विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस 2023: आपल्या सभोवतालचे वातावरण, आपण राहत असलेले ठिकाण, आपण जे अन्न खातो, आपण ज्या परिसरात राहतो आणि आपण श्वास घेतो ती हवा या सर्व गोष्टी मिळून आपल्या आरोग्यामध्ये भर घालतात. निरोगी वातावरणात राहणे खूप महत्वाचे आहे जे आपल्या जीवनाची गुणवत्ता वाढवते. पर्यावरण आरोग्य ही सार्वजनिक आरोग्याची एक शाखा आहे जी मानव आणि त्यांच्या पर्यावरणाद्वारे सामायिक केलेल्या संबंधांवर लक्ष केंद्रित करते. हे निरोगी आणि सुरक्षित समुदायांना चालना देण्यास मदत करते जे मानव आणि पर्यावरण दोघांनाही भरभराट करण्यास मदत करू शकतात. हे मानवी आरोग्याचे आणि त्यांच्या कल्याणाचे महत्त्व वाढविण्यात देखील मदत करते.

{tocify} $title={Table of Contents}

विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस: ऐतिहासिक पार्श्वभूमी

जागतिक पर्यावरणीय आरोग्य दिनाची उत्पत्ती संयुक्त राष्ट्रांमध्ये शोधली जाऊ शकते, जी अनेक दशकांपासून जागतिक पर्यावरणीय समस्यांचे निराकरण करण्यात आघाडीवर आहे. पर्यावरणाचा ऱ्हास आणि प्रदूषणाच्या वाढत्या चिंतेला प्रतिसाद म्हणून संयुक्त राष्ट्र महासभेने 1972 मध्ये संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रम (UNEP) ची स्थापना केली. UNEP ची निर्मिती हे जागतिक स्तरावर पर्यावरणीय आरोग्याचे महत्त्व ओळखण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.

UNEP च्या महत्त्वाच्या उपक्रमांपैकी एक म्हणजे विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवसाची स्थापना, जो पहिल्यांदा 5 जून 1974 रोजी साजरा करण्यात आला. या वार्षिक कार्यक्रमाचा उद्देश जगभरातील पर्यावरणीय समस्यांवर जागरूकता वाढवणे आणि कृती करण्यास प्रोत्साहन देणे हा आहे. कालांतराने, पर्यावरणीय आरोग्याच्या चिंतेची व्याप्ती केवळ नैसर्गिक परिसंस्थांचे संरक्षणच नाही तर मानवी आरोग्यावर पर्यावरणाचा प्रभाव देखील समाविष्ट करण्यासाठी विस्तारली.

World Environmental Health Day
World Environmental Health Day 

पर्यावरण आणि आरोग्य यांच्यातील परस्परसंबंधावर लक्ष देण्याची गरज ओळखून, जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) पर्यावरणीय आरोग्याच्या जागतिक अजेंडामध्ये एकात्मतेसाठी समर्थन करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. 1991 मध्ये, WHO ने हेलसिंकी, फिनलंड येथे आरोग्य आणि पर्यावरणावरील पहिली जागतिक परिषद आयोजित केली, ज्याने सार्वजनिक आरोग्यासाठी आवश्यक पैलू म्हणून पर्यावरणीय आरोग्याच्या संकल्पनेचा पाया घातला.

या एकत्रित प्रयत्नांचा परिणाम म्हणून, WHO च्या सहकार्याने आंतरराष्ट्रीय फेडरेशन ऑफ एन्व्हायर्नमेंटल हेल्थ (IFEH) द्वारे 2011 मध्ये अधिकृतपणे जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिनाची स्थापना करण्यात आली. तेव्हापासून, या वार्षिक उत्सवाचे महत्त्व वाढले आहे, जे सरकार, संस्था आणि व्यक्तींना पर्यावरणीय आरोग्य समस्यांवर चर्चा करण्यासाठी, शिकण्यासाठी आणि कृती करण्यासाठी एक व्यासपीठ म्हणून काम करत आहे.

                 विश्व फार्मासिस्ट दिवस 

World Environmental Health Day Highlights

विषय विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस 2023
यांनी स्थापना केली इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ एन्व्हायर्नमेंटल हेल्थ (IFEH)
मध्ये स्थापना केली 2011
विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस 2023 26 सप्टेंबर 2023
दिवस मंगळवार
उद्देश्य पर्यावरण संवर्धनासाठी सक्रिय कृती करण्यास प्रोत्साहन देणे आणि UN SDGs पूर्ण करणे.
2023 थीम “Global Environmental Public Health: Standing Up To Protect Everyone's Health Each and Every Day.”
श्रेणी आर्टिकल
वर्ष 2023


                  G20 शिखर संमेलन संपूर्ण माहिती 

विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवसाचे महत्त्व

विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवसाचे अनेक कारणांमुळे मोठे महत्त्व आहे:

जागरुकता वाढवणे: हा दिवस पर्यावरण आणि मानवी आरोग्य यांच्यातील गुंतागुंतीच्या संबंधांबद्दल जनजागृती करण्याची संधी म्हणून काम करतो. आपण श्वास घेतो त्या हवेची गुणवत्ता, आपण जे पाणी पितो आणि जे अन्न आपण घेतो त्याचा थेट परिणाम आपल्या आरोग्यावर होतो हे ओळखण्यासाठी हे लोकांना प्रोत्साहन देते.

बदलाचे समर्थन करणे: हे समर्थन आणि सक्रियतेसाठी एक व्यासपीठ प्रदान करते. पर्यावरणीय आरोग्य व्यावसायिक, शास्त्रज्ञ आणि संस्था या प्रसंगी पर्यावरणीय धोके कमी करणारी आणि असुरक्षित समुदायांचे संरक्षण करणारी धोरणे आणि कृतींची मागणी करण्यासाठी वापरतात.

World Environmental Health Day

शिक्षण आणि ज्ञानाची देवाणघेवाण: जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन शिक्षण आणि ज्ञानाची देवाणघेवाण करण्यास प्रोत्साहन देतो. पर्यावरणीय आरोग्य, शाश्वत पद्धती आणि निरोगी ग्रहासाठी व्यक्ती कशा प्रकारे योगदान देऊ शकतात याबद्दल माहिती प्रसारित करण्यासाठी विविध कार्यक्रम, सेमिनार आणि कार्यशाळा आयोजित केल्या जातात.

आंतरराष्ट्रीय सहकार्य: हे आंतरराष्ट्रीय सहकार्य वाढवते. पर्यावरणीय समस्या बहुधा सीमापार असतात आणि त्यांचे निराकरण करण्यासाठी देश आणि प्रदेश यांच्यात सहकार्य आवश्यक असते. विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस जागतिक पर्यावरणीय आव्हानांवर उपाय शोधण्यासाठी राष्ट्रांना एकत्र काम करण्यासाठी प्रोत्साहित करतो.

धोरण विकास: हा दिवस धोरण विकास आणि अंमलबजावणीसाठी उत्प्रेरक म्हणून काम करतो. वर्तमान वैज्ञानिक ज्ञान आणि सर्वोत्तम पद्धती यांच्याशी ते सुसंगत असल्याची खात्री करून, पर्यावरणीय नियम आणि मानकांचे पुनरावलोकन आणि मजबूत करण्यासाठी सरकारांना सूचित केले जाते.

                  विश्व गुलाब दिवस 

पर्यावरणीय आरोग्यासमोरील आव्हाने

जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन निरोगी पर्यावरणाच्या महत्त्वावर भर देत असताना, आपला ग्रह तोंड देत असलेल्या असंख्य आव्हानांची आठवण करून देतो. काही सर्वात महत्त्वाच्या समस्यांमध्ये हे समाविष्ट आहे:

हवामान बदल: जागतिक हवामान पद्धतींमध्ये होत असलेल्या बदलांचे पर्यावरणीय आरोग्यावर दूरगामी परिणाम होतात. वाढते तापमान, तीव्र हवामानातील घटना आणि समुद्राच्या पातळीत वाढ यामुळे उष्णतेशी संबंधित आजार, वाढलेले वायू प्रदूषण आणि वेक्टर-जनित रोगांचा प्रसार होऊ शकतो.

वायू प्रदूषण: औद्योगिक उत्सर्जन, वाहतूक आणि इतर स्त्रोतांपासून होणारे वायू प्रदूषण सार्वजनिक आरोग्यासाठी एक मोठा धोका आहे. हे श्वसन रोग, हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी समस्या आणि अकाली मृत्यूशी जोडलेले आहे.

जलप्रदूषण: दूषित जलस्रोत मानवी आरोग्यासाठी महत्त्वपूर्ण धोका निर्माण करतात. जलजन्य रोग, जसे की कॉलरा आणि आमांश, जगभरात मोठ्या प्रमाणात आजार आणि मृत्यूसाठी जबाबदार आहेत.

World Environmental Health Day

जैवविविधतेचे नुकसान: अधिवासाचा नाश, जंगलतोड आणि संसाधनांचे अतिशोषण यांमुळे जैवविविधतेचे झपाट्याने होणारे नुकसान परिसंस्थेमध्ये व्यत्यय आणू शकते आणि झुनोटिक रोगांचा उदय होऊ शकतो.

कचरा व्यवस्थापन: कचऱ्याची अयोग्य विल्हेवाट, विशेषत: प्लास्टिक कचरा, पर्यावरणाच्या प्रदूषणात योगदान देते. प्लॅस्टिक प्रदूषणामुळे सागरी जीवनावर विपरित परिणाम होतो आणि मानवी अन्नसाखळीत प्रवेश होतो.

केमिकल एक्सपोजर: शेती, उद्योग आणि ग्राहक उत्पादनांमध्ये रसायनांच्या व्यापक वापरामुळे मानवी आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामांबद्दल चिंता निर्माण झाली आहे. कीटकनाशके, जड धातू आणि अंतःस्रावी-विघटन करणारी रसायने हानिकारक प्रभाव पाडू शकतात.

उदयोन्मुख संसर्गजन्य रोग: नैसर्गिक अधिवासांमध्ये मानवी क्रियाकलापांचे अतिक्रमण प्राण्यांपासून मानवांमध्ये संसर्गजन्य रोगांचे संक्रमण सुलभ करू शकते. कोविड-19 महामारी हे या घटनेचे ठळक उदाहरण आहे.

                         वर्ल्ड डॉटर्स डे 

निरोगी ग्रहासाठी सामूहिक प्रयत्न

या पर्यावरणीय आरोग्याच्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी वैयक्तिक, समुदाय, राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सामूहिक प्रयत्नांची आवश्यकता आहे. येथे काही धोरणे आणि कृती आहेत ज्या निरोगी ग्रहासाठी योगदान देऊ शकतात:

शाश्वत जीवनशैलीला प्रोत्साहन देणे: व्यक्ती ऊर्जा वाचवणे, कचरा कमी करणे आणि पर्यावरणास अनुकूल उत्पादने निवडणे यासारख्या शाश्वत पद्धतींचा अवलंब करून त्यांचे पर्यावरणीय नुकसान कमी करू शकतात.

नवीकरणीय ऊर्जेला सहाय्य करणे: सौर आणि पवन उर्जा सारख्या अक्षय उर्जा स्त्रोतांकडे संक्रमण केल्याने हरितगृह वायू उत्सर्जन कमी होऊ शकते आणि हवामानातील बदल कमी होऊ शकतात.

संवर्धन आणि पुनर्वनीकरण: नैसर्गिक अधिवासांचे संरक्षण करणे आणि खराब झालेल्या क्षेत्रांचे पुनर्वनीकरण जैवविविधता टिकवून ठेवण्यास आणि परिसंस्थेच्या सेवा वाढविण्यात मदत करू शकते.

सुधारित कचरा व्यवस्थापन: समुदाय आणि सरकार कचऱ्याचा पर्यावरणीय प्रभाव कमी करण्यासाठी पुनर्वापर आणि कंपोस्टिंगसह प्रभावी कचरा व्यवस्थापन प्रणालींमध्ये गुंतवणूक करू शकतात.

पर्यावरणीय शिक्षण: विद्यार्थ्यांना पर्यावरणीय आरोग्याबद्दल शिकवण्यात आणि पर्यावरणाप्रती जबाबदारीची भावना वाढवण्यात शाळा आणि शैक्षणिक संस्था महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

समर्थन आणि धोरण बदल: पर्यावरण संस्था आणि कार्यकर्ते मजबूत पर्यावरणीय नियम आणि धोरणांसाठी समर्थन करू शकतात, तसेच सरकार आणि कॉर्पोरेशनना त्यांच्या पर्यावरणीय पद्धतींसाठी जबाबदार धरू शकतात.

जागतिक सहकार्य: सीमापार पर्यावरणीय समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय सहयोग आवश्यक आहे. हवामान बदलावरील पॅरिस करार आणि जैविक विविधतेवरील अधिवेशनासारखे करार जागतिक सहकार्याचे महत्त्व दर्शवतात.

संशोधन आणि नवोन्मेष: पर्यावरणीय आरोग्यावर सतत संशोधन आणि नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे काही सर्वात आव्हानात्मक पर्यावरणीय समस्यांवर उपाय मिळू शकतात.

                        विश्व अल्झायमर दिवस 

पर्यावरणीय आरोग्यातील केस स्टडीज

विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवसाचे महत्त्व आणि पर्यावरणीय आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठीचे प्रयत्न स्पष्ट करण्यासाठी, चला जगाच्या विविध भागांतील काही केस स्टडी एक्सप्लोर करूया.

बीजिंग, चीनमधील हवेची गुणवत्ता: बीजिंगला वर्षानुवर्षे तीव्र वायू प्रदूषणाच्या समस्यांचा सामना करावा लागत आहे, प्रामुख्याने जलद औद्योगिकीकरण आणि शहरीकरणामुळे. शहराने हवेच्या गुणवत्तेचे कठोर नियम लागू केले आहेत, सार्वजनिक वाहतूक सुधारली आहे आणि प्रदूषणाचा सामना करण्यासाठी स्वच्छ ऊर्जा स्त्रोतांच्या वापरास प्रोत्साहन दिले आहे. प्रगती होत असताना, शहर हवेच्या गुणवत्तेच्या आव्हानांना तोंड देत आहे, सार्वजनिक आरोग्याच्या संरक्षणासाठी सतत प्रयत्नांची आवश्यकता अधोरेखित करत आहे.

फ्लिंट, मिशिगन, यूएसए मधील जल प्रदूषण: फ्लिंट पाण्याचे संकट अपर्याप्त पाणी व्यवस्थापनाच्या परिणामांची स्पष्ट आठवण म्हणून कार्य करते. खर्च कमी करण्याच्या प्रयत्नात, शहराने आपला जलस्रोत फ्लिंट नदीकडे वळवला, परिणामी पाणीपुरवठ्यात शिसे दूषित झाले. हे संकट पिण्याचे सुरक्षित पाणी आणि पारदर्शक कारभाराचे महत्त्व अधोरेखित करते.

Amazon Rainforest मधील जंगलतोड: Amazon Rainforest हे प्रजातींच्या अविश्वसनीय वैविध्यतेचे घर आहे आणि जागतिक हवामान नियमनात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. तथापि, वृक्षतोड, शेती आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासामुळे होणारी जंगलतोड या महत्त्वपूर्ण परिसंस्थेच्या आरोग्याला धोका निर्माण करते. जंगलतोड दूर करण्यासाठी आणि या प्रदेशात शाश्वत जमीन वापराला प्रोत्साहन देण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय प्रयत्न आणि करार सुरू आहेत.

महासागरातील प्लॅस्टिक प्रदूषण: जगातील महासागरांमध्ये प्लास्टिकचे प्रदूषण चिंताजनक पातळीवर पोहोचले आहे. महासागर क्लीनअप सारख्या संस्था आणि उपक्रम महासागरातील प्लास्टिक कचरा काढून टाकण्यासाठी आणि पुढील प्रदूषण रोखण्यासाठी उपाय विकसित करण्यासाठी काम करत आहेत. हा मुद्दा जागतिक स्तरावर एकेरी-वापरणारे प्लास्टिक कमी करणे आणि कचरा व्यवस्थापन पद्धती सुधारण्याचे महत्त्व अधोरेखित करतो.

                अंतरराष्ट्रीय शांती दिवस 

विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस 2023 ची थीम

इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ एन्व्हायर्नमेंटल हेल्थ (IHEF) दरवर्षी जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिनासाठी एक वेगळी थीम तयार करते. युनायटेड नेशन्स शाश्वत विकास उद्दिष्टे पूर्ण करण्यासाठी थीम सेट केली आहे. जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन 2023 ची थीम "जागतिक पर्यावरणीय सार्वजनिक आरोग्य: प्रत्येकाच्या आरोग्याचे रक्षण करण्यासाठी प्रत्येक दिवशी उभे राहणे" आहे.

निष्कर्ष / Conclusion 

विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस हा एक स्मरणपत्र आहे की आपल्या ग्रहाचे आरोग्य आणि तेथील रहिवाशांचे आरोग्य अंतर्निहितपणे जोडलेले आहे. हवामान बदलापासून प्रदूषणापर्यंतच्या आव्हानांना तोंड द्यावे लागते, त्यासाठी तातडीने आणि समन्वित कृती आवश्यक आहे. ही आव्हाने भयावह असतानाच, ते नाविन्य, सहकार्य आणि सकारात्मक बदलाच्या संधी देखील देतात.

व्यक्ती, समुदाय, सरकार आणि आंतरराष्ट्रीय संस्था या नात्याने आपण पर्यावरणाची जबाबदारी घेतली पाहिजे आणि भविष्यातील पिढ्यांच्या कल्याणाला प्राधान्य दिले पाहिजे. शाश्वत पद्धतींचा अवलंब करून, धोरणात्मक बदलांसाठी समर्थन करून आणि आपल्या पर्यावरणाचे रक्षण करणार्‍या उपक्रमांना समर्थन देऊन, आपण महत्त्वपूर्ण फरक करू शकतो. जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन वार्षिक कॉल टू अॅक्शन म्हणून काम करतो, एक स्मरणपत्र आहे की आपल्याकडे पर्यावरणीय आरोग्य आव्हानांना तोंड देण्यासाठी आणि सर्वांसाठी एक निरोगी, अधिक टिकाऊ जग निर्माण करण्याचे ज्ञान आणि साधन आहे.

World Environmental Health Day FAQ 

Q. What Is World Environmental Health Day?

विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस दरवर्षी 26  सप्टेंबर रोजी साजरा केला जातो. पर्यावरणीय आरोग्याची काळजी घेण्याचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी 2011 मध्ये इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ एन्व्हायर्नमेंटल हेल्थ (IFEH) द्वारे याची स्थापना करण्यात आली. पर्यावरणाची काळजी घेण्याचा संदेश देण्यासाठी IFEH द्वारे जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिनानिमित्त अनेक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

Q. विश्व पर्यावरण स्वास्थ्य दिवस कधी साजरा केला जातो?

जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन दरवर्षी 26 सप्टेंबर रोजी जगभरात साजरा केला जातो. हा दिवस 2011 मध्ये इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ एन्व्हायर्नमेंटल हेल्थ (IFEH) द्वारे स्थापित केला गेला.

Q. पर्यावरणीय आरोग्य म्हणजे काय?

पर्यावरणीय आरोग्य म्हणजे एखाद्या विशिष्ट प्रदेशाच्या पर्यावरणाची स्थिती. पर्यावरणीय आरोग्याचे काही मुख्य संकेतक म्हणजे प्रदूषण पातळी, पर्यावरणीय विविधता, पिण्याच्या पाण्याची गुणवत्ता आणि इतर नैसर्गिक संसाधने इ.

Q. पर्यावरणीय आरोग्याचे तीन सर्वात महत्त्वाचे प्रकार कोणते आहेत?

पर्यावरणीय आरोग्याच्या तीन महत्त्वाच्या प्रकारांमध्ये भौतिक वातावरण, जैविक वातावरण आणि सांस्कृतिक वातावरण यांचा समावेश होतो. या प्रकारांचे विश्लेषण करून पर्यावरणीय आरोग्याचे मोजमाप करता येते. यापैकी प्रत्येक प्रकार इतर प्रकारच्या पर्यावरणीय आरोग्य निर्देशकांना प्रभावित करतो.


एक टिप्पणी भेजें (0)
और नया पुराने